sigorta ile insan ahilik bigisi22
Soygelimde (sulb) kadm soy çizgisi (nesebi) esas alındığında -kı eskü dö-«mde evrensel olan buydu- soy topluluğu, aym farazî kadm ate ve onun ço-cdtlan ile, onların kız çocuklanndan oluşmakta, soygehmde erkek Şoyçız^sı «dıjında ise -ki bu dönem mlUldyetin (öeel mülk,yet,n; sg) ortaya çdr-ması ile başlamıştır- soy aym faraıî ortak erkek atadan, erkek çocu^ij^ ve onların da erkek çocuklarından oluşmaktadır. Bizlerdeki soyadı, aym de baba soygelimi içinde kuşaktan kuşağa geçen eski soy topluluğu (gens) nın bir kalıntısıdır
Amerikan Etnoğrafyasmda kabile ve klan terimleri, soy kavramının evrej selliğinin fark edilemeyişi yüzünden, soy terimi yerine kuUamlagelmijtir^ j Kızılderili klam Grek ve Roma soyları ile karşılaştınlınca, klanın yapısı ve levleri bakımından özellikleri ortaya çıkmaktadır!..).
Amerikan Kızılderililerinin yönetim plam soy örgütlenmesini temel aW soy örgütlenmesiyle başlamış, ve konfederasyonla sona ermiştir. Kızılderilüj' rin yönetimsel kurumlarının ulaşabildiği en yüksek nokta kabileler konfede. rasyonu olmuştur. Bu oluşum organik diziler biçiminde olgulara yol açmışı,, Önce, ortak bir soy adı taşıyan kan yakınlan topluluğu olan soy; ikinci ola-rak, belirli ortak amaçlar etrafında ve daha üst düzeyde bir kuruluş içinde bk leşmiş bulunan, aralarında bağıntılı yakın soylardan oluşan fratri, üçüncü olarak, genellikle fratriler halinde örgütlenmiş bulunan, üyeleri aynı lehçeyi ko-nuşan soylar topluluğundan oluşan kabile (tribü); dördüncü olarak da, hepsi aynı kökten gelmiş lehçeleri konuşan kabilelerden oluşan konfederasyon. Sonuçta, bir siyasal toplumdan ya da devletten (civitas) farklı bir örgütlenme olan soya dayak topluluğa (societas) vanlabümiştir. Bu ikisi arasındaki farklılık önemli ve temel niteliktedir (..).
Benzer biçimde, Grek kabilelerindeki yönetim planı da, uygarlık dönemine geçmeden önceki en sonuncusu dışında, organik bir dizi oluşturacak değişimlerden geçerek evrimlenmiştir (..).
Romalılardaki plan ve dizi de aymydı: önce, aynı soyun adını taşıyan kao yakınları topluluğu olan soy; ikinci olarak, dinsel ve yönetsel görevlerin uygulanması için daha üst düzeyde bir birlik niteliği taşıyan ve soylar topluluğu olan curia; üçüncü olarak, curia’ 1ar içinde örgütlenmiş ve soylar topluluğundan oluşan kabile; dördüncü olarak, soya dayalı bir toplum yapısı içinde anlarında kaynaşmış kabileler topluluğundan oluşmuş ulus topluluğu”^^^‘*l
Morgan, başlıca, çok eski çağların ilkel yaşamını pek yakın zamana kadar sürdürmüş olan, Kızılderililerin aralarında yaşayarak, meydana getirdiği son derece değerli eserinde şöyle devam ediyor: “Soy (gens), fratri ve kabile (üi-bü) örgütünün dayandığı ilkeler demokratik nitelikte olduğu için, bu topMi-lardaki yönetim, ashnda, demokratik görünümdeydi. Bu önermemiz genelb-nılara ters düşse de, tarihsel yönden önem taşımaktadır. Bu önermemiıin dayandığı gerçeklik, Amerikan Kızılderilileri arasındaki soy, fratri ve kabil« örgütlenmeleriyle, Grek ve Romalılardaki benzerlerinin sırayla incelenmesiyle sınanabilecek niteliktedir (..).
' V' ’ iıııakta; ilk kadın atanın (ancestors) oğulları, erkek torunlarının ■#^^^hıska soy örgütlerinde; özellikle, kendi analarının soy örgüt-
„ tıaklannı, ayrıcalıklarını ve yükümlülüklerini inceledikten yaradığını, düzenlediği ayrıcalıkların ve dayandığı ilkelerin i#ortaya koyabilmek için soy örgütünün fratri, kabile (tribü) ve iyonla ilişkileri açısından da ele alınması gerekmektedir manla kabilelerinin sayıca durumlan değişmeye başlamış;
soylann adlannda da değişiklikler olmuştur. Soy (gens) sayısı en tize Çiiran kabileler şöyle su-alanmaktadır:
: I.Kurt, 2. Ayt, 3. Su Kaplumbağası, 4. Kunduz,
5. Geyik, 6. Çulluk, 7. Balıkçıl, 8. Şahin.
: 1. Kurt, 2. Ayı, 3. Su Kaplumbağası, 4. Kunduz,
5. Geyik, 6. Çulluk, 7. Yılan Balığı, 8. Şahin.
• : 1. Kurt, 2. Ayı, 3. Su Kaplumbağası, 4. Kunduz,
5. Geyik, 6. Çulluk, 7. Yılan Balığı, 8. Kök Yumrusu.
; 1. Kurt, 2. Ayı, 3. Su Kaplumbağası.
: I.Kurt, 2. Ayı, 3. Su Kaplumbağası.
. Bozkurt, 2. Ayı, 3. Büyük Su Kaplumbağası,
4. Kunduz, 5. Sarı Kurt, 6. Çulluk, 7. Yılan Balığı,
8. Küçük Su Kaplumbağası.
Bu değişiklikler, bazı kabilelerdeki belirli bazı soyların uzun zaman boyu-fflifinde kabilenin dışında bırakıldıklarını; gereğinden fazla kalabalıklaşan iğer bazı soylardan ayrılanlarm birleşmesiyle yeni soyların oluşmuş bulunduğunu göstermektedir.
Soyun üyelerinin hakları, ayrıcalıkları, yükümlülükleri konusunda bilgi tabibi olmak, soy örgütlenmesinin toplumsal ve yönetsel bir sistemin birimi olarak sahip bulunduğu yetenekleri ve olanakları olduğu kadar, soydan daha üst örgütlenmeler olan fratri, kabile (tribü) ve konfederasyona nasıl geçildiğini anlamamızı da kolaylaştıracaktır.
Soylar, üyelerine verilmiş ve onlara kabul ettirilmiş bulunan ve jus genili-dum’u oluşturan aşağıdaki hak, ayrıcalık ve yükümlülüklerle birbirlerinden iktadır; (..)
/. Barış Reisini (Sachem) ve Savaş Reisini Seçmek:
Hemen bütün Amerikan Kızılderili kabilelerinde mertebeleri faıiji tür reis bulunmaktadır: birisi, banş zamanı işlerine bakan ve soy fratri ile olan ilişkilerinden sorumlu olan barış zamanı reisi Sachem di! ■ soy biriminin (gens) savaş işlerine bakan, kişisel cesareti ve savaşçı önem taşıyan ve soy’un kabile (tribü) ile ilişkili işlerinden sorumlu leisi^
II.Sachem ve Reisleri Gerektiğinde Görevden Alma Hakkı:
Seçme hakkından daha az önemli denilemeyecek olan bu hak, soy ûy..
nin kendilerine tanınan önemli bir haktır Soy kuruluşunun demobaı^ ■ teliği de zaten buradan kaynaklanmaktadır.
III.Soy içinden Evlenmeme Yükümlülüğü: Olumsuz bir önermeyseıj{|, mel niteliktedir. Soy örgütünün temel amaçlarından biri de, farazi bir rucu atanın çocukları olan kimseleri başkaları ile kanşmaktan alıkoyma^, bunlar arasındaki evlenmeleri önlemektir (..).
IV.Ölen Üyelerin Mal Varlığının Verasetinde Birlikte Hak Sahibi lan:
Yabanıllık döneminde ve Barbarlığın aşağı döneminde mal vaılığum^ mülkiyet konusu şeylerin hacmi büyük değildi (..). Bununla birlikle, miuss^ runu, artık, eninde sonunda karşılaşılacak olan bir sorun olmak üzereydi ( |
V.Yardımlaşma, Savunma ve Uğranılan Zararların GıderilmesindeOna Yükümlülüklerin Bulunması:
Uygar toplumlarda kişileri ve mülkiyeti korumayı devlet yüklenmijliti., Oysa, soy örgütlenmesine dayanan toplumlarda kişiler her çeşit güvenctç kendi soylanna dayanmak zorundadırlar (..).
VI.Üyelerinin Aynı Adı Taşıyabilme Hakkı:
Yabanılların ve barbarların kabilelerinde aile adı yoktur (..). Aile adsi
geçmişi uygarlık döneminin geçmişinden daha uzun değildir. Bununlata ber, Kızılderililerde kişilerin adları, genellikle, aynı kabilenin (tribü) dik soylarından olan kimselerin karşısında onlann hangi soydan (gens) oldııfe nı ifade etmektedir
VII. Yabancıları Soya Alma (adopting) Hakkı: Soydaki diğer önenılii lardan biri de edinme (adopting) yolu ile, soya dışandan yeni üye alalııkı hakkıdır (..). İrokua’lar arasında edinme yoluyla soya alınma töreni kabile herkesin katıldığı genel kurul toplantısında yapılmakta ve tören, tamanlffij la dinsel bir törene dönüşmektedir.
(Yazarın notu: burada, Morgan, bir dipnotu vererek, kısaca töreni velî dişinin de, Seneca’laruı Şahin soyuna girmiş olduğunu anlatmaktadır. Ba*' ren, kimi ayrıntıları ile birlikte bize. Ahiliğin ŞrJiiiKatmatörem’nianııı^' maktadır.)
,f^pluluğunda Dinsel Kuttörenler:
; arasında yıllık altı dinsel bayram bulunduğunu görmekteyiz (..)• erkeklerden seçilen bir ‘İnanç Koruyuculan’ î baytlardaki törenleri, birlikte, bunlar denetleyip uygulamakta-
ıVaraf»
notu; Bizde Alevîlerin kurduğu Cem Vakfı, sık sık ‘İnanç Önder-l^tıları yapıyor. Ben Cem Vakfı’nda çalıştığım sırada bu toplantıla-Ü''l^“Jjp,l,yorduvebanada; “Bunlara ne ad verelim?” diye sorulmuştu. Ben "" min arasında fazla düşünmeden; “İnanç Önderleri Toplantısı” demiştim, pjjdöylece kaldı. Oysa kısa bir süre sonra, bu adın yanlışlığını farkettim ve ^yazılanında da durumu açıkladım. Kanımca o toplantılara bizde de. Morfin bilimsel saplamasına uygun olarak, “İnanç Koruyucuları Toplantılan” Ijjıek daha uygun olacaktır.)
■|X. Ortak Mezarlık:
(„), Uzun yıllar Senecalar arasında misyonerlik yapan ve seçkin bir Amerikan misyoneri olan dostum Rahip A.shur Wright bu satırların yazarına şun-lanyazmışür; ‘Ölünün gömülme yerinin kararlaştırılmasında klan üyesi olmanın hiçbir etkisini göremedim (..). Bununla beraber, eskiden her klanın ölüle-nninçoğu kez ayn bir mezarlıktaki mezarlara gömüldüğünü söylüyorlar (..)’
İrokua’lar arasmdaki geçerli olan uygulamalar, aym gelişme düzeyindeki diğer Kızılderili kabileleri için de geçerlidir
X. Soy Kurulu: Yabanıllık döneminden uygarlık dönemine dek Asya, Avrupa ve Amerika’daki eski toplamlardaki soy örgütlenmesinin en önemli ku-ramusoy kuruludur (..). Üzerine eğildiği her konuda ve her sorunda soy’un ergin yaştaki erkek ve kadın bütün üyeleri soy kurulunun üyeleri olarak söz sahibi olduğu için, soy kurulu demokratik bir meclis niteliğindedir (..). Sachem ve reisler hiçbir üstünlük ileri sürememekte ve diğer üyelerle akrabalığa dayanan bir kardeşlik ve yardımlaşma ilişkisi içinde bulunmaktadırlar. Özgürlük, eşitlik ve kardeşlik (öatemity), yazılı bir metin olarak açıkça ortaya konmamışsa da, soyun en temel ilkeleridir (..).
Eski çağlardan beri Amerikan Kızılderililerinin toplumsal sistemlerinde bu denli önemli yeri olan soy örgütü bugün de Kızılderili kabilelerinin bir çoğunda bütün canlılığıyla varlığını sürdürmektedir (..). Bütün bir insanlık varoluşu ve gelişebilmesindeki yeri bakımından toplumsal bir örgütlenme biçimi olan soy’a (gens) çok şeyler borçludur” (235)sigorta
