sigorta ile insan ahilik bigimiz
Kişi mülkiyeti ne demekti? Kişinin ana kanunda yatarca içinde bulundu^^ Komünden kopması demekti. Kapitalist kültürün deyimi buna kişinin ‘HüR' olması adım verdi. Bir bakıma insanlık, ilkel Komün hayatı içinde yaşarken çocuğun ana kamında yaşamasını andıran bir pre-kapitalist karanlıkça hayaı geçirdi. Komünden kapitalizme geçiş, bir çeşit çocuğun doğması gibi insanhij için daha ışıklı bir dünyaya serbestçe hür kişiler olarak girmesi demekti (.,) Çocuğun doğumu hadisesi, rahim içinde kendisine göre geniş ve rahat bir ortamda iken ana kamının havsala gibi dar ve kemikli bir geçit yolundan sıkı, şarak dünyaya gelmesi idi. Tıpkı onun gibi, insan kişi. Komün (Kamu)deni. len ana karmnda kandaşlık gibi rahat bir canlılık geçirmişti. Orada her kişi az çok eşit ve hür kandaştı. Komünden kopup kapitalist anlayışla hür denilen duruma gimıesi için kişinin en mutlak ve korkunç anlamda hürriyetini inkâr etmesi gerekti.
“Ahilik Tarihöncesi’nde başlar” dediğimiz zaman, bir anlamda da, “Ko-mün’de: Kamu’da başlar”, demek istemiştik. Komün’ün (Gens, Kan,Klaa„) ve tam boyutlarıyla insan yaşamının ne olduğunu; çok usta bir kalemin, ustası olan kalemlerden aktarmaları ve kendi inceleme ve yorumlan ve bizim de bazı küçük açıklamalarımızla görmüş bulunuyoruz.
Bu açıklamalar içinde, “Komün Gücü” terimini de gördük. Fakat görüldüğü gibi, burada “Komün Gücü” üzerine herhangi bir açıklama bulunmuyor. Sadece, Teknik’in hakkını eksiksiz ve fazlasız vermek bakımından, “Ustalık Gücü” terimine yer veriliyor. “Komün Gücü”nün aynca açıklanmasına gerek görülmediği anlaşılıyor. Bir önceki başlıkta incelenen, “Somut Kişi Gücü” ile, onu tamamlamakta olan bu başlık, birbirinden ayrılmaz da, iki başlık birlikte ele alınırsa, buradaki açıklamada gerçekte bir eksiklik olmadığı görülür.
Gerçekten, o bölümde, “Öyle bir toplumda ‘BÜYÜK ADAM' çıkamazdı (..) İlkel Komünde yaratıcı, yahut yıkıcı büyük ‘KİŞİ’ çıkamıyor diye insanlık yerinde mi sayacaktı? Yok öyle şey tarihte” dendiğine bakarsak; burada,daha o bölümden; “Büyük Kişi Gücü”nün yerine, ortak, “Komün Gücü”nün bulunduğuna dikkat çekilmiş olduğu anlaşılacaktır. İşte bu “Ortak Güç; Komün (Kamu) Gücü”, İnsancıl, Evrensel bir Öz’dür ve “Ahilik”in; İnsanlığın doğu şundaki görünüşüdür.
lif"’ . çağları üzerine genel bilgileri kısaca da olsa toparlamak, /f"’'^jgce sunmak, herhalde özellikle uzman olmayan okuyucu için olacaktır.
? ’jnlardan günümüze, geçen zaman üzerine, tarihe bütüncül açıdan farilıçikrTarih Filozofları; başlıca şöyle bir bölümleme yapıyorlar: ya da Prehistorya; Yazısız Tarih Çağları; 2- Tarih Çağlan ya da LIygarlığa geçişten sonraki. Yazılı Tarih Çağları. Son zamanlarda, jtıiiyiik dönem arasına bir de Protohistoria: Ön Tarih dönemi eklenmiş
jjiıölOnılemede doğal olarak; Yazısız ve Yazılı tarih ayrımı büyük önem jjjj-orBuna göre. Tarih ya da Uygarlık Çağlarının başlaması için ilk şartın; 1,21’nuı bulunması olduğu hemen anlaşılıyor. Fakat Uygarlık ile birlikte, ön-rftleiki şey daha kendini gösteriyor: Devlet ve Para, ya da Para ve Devlet, l/jgarlık ya da Tarih Çağları da üç bölüme ayrılıyor: 1 - Kadön Tarih ya da tulüÇa|, İlkçağ: İlk Sümerler’den, Batı Roma’nın yıkılışına, 4. yüzyıla dek jîîlanan uygarlıklar. 2- 1453’te İstanbul’un Türkler tarafından fethine kadrtr aıanOrtaçağ. 3- Modem Tarih: Batı Ortaçağı sonundan günümüze dek uza-m bir tek Kapitalist uygarhk.
Bu da bilindiği gibi, kendi içinde, 1453’ten, 1789’da Fransız İhtilâli’ne ka-aYeâçiğ, o tarihten günümüze kadar da Yakınçağ bölümlerine aynin. Son amanlarda, daha çok teknolojik gelişmeler göz önünde tutularak, yeni yeni im çağlardan söz ediliyorsa da, bunlar buradaki ana konunun dışında kalmaktadır.
Ancak aynı geniş Tarih çağlarının bazı başka bölümlenmeleri de var ki, ionumuzun iyi anlaşılması bakımından bunlara da kısaca olsun değinmek yararlı olacaktır. Bunlar, lise Sosyoloji kitaplarına da girmiş olan sınıflandırmalardan; başlıca, siyasal ve ekonomik gelişmenin aşamalarıdır.
Siyasal ya da toplumsal örgütlenme aşamalarını, büyük Antropoloji bilgini Letvis Henry Morgan’a göre, şöyle anımsatabiliriz: 1- Sop, Ocak: Komün ya da Klan (Gens), 2- Boy ya da Kabile (Tribu), 3- Öz ya da Aşiret, Kabileler Konfederasyonu, 4- Kent (Site). Bir de Ocak ile Kabileler arasında; Fratri’ler iKardeşlik örgütleri; sg) var.
Ekonomik, üretim tarzı’na göre de şu aşamaları görüyoruz: 1- İlkel tapıya da Kan kardeşliği dönemi, 2--Köleci üretim dönemi, 3- Feodalizm,
derebeyleri ve serilik üretimi, 4- Kapitalizm, 5- Sosyalizm ya da Sosyal let dönemi.
Bundan önce 2000 yılında, “Sokrat ve Eflâtun’dan Günümüze Ahili|(\ lı kitabımızı yayınlamış, Sokrat (Sokrates) bakımından söyleyecek olurs^J' konuyu, İ. Ö. 469-399 yıllarından günümüze kadar, belli ölçüde ele almış, ha önceki dönemi de, olanağımız olursa inceleyip yayınlayacağımızı vaadç^ miştik. Buna göre, yine Sokrat nirengisi bakımından söyleyecek olursak; baş lıca, o tarihten öncesini ele almamız gerekiyor.
Ama bu dönemde, genel bir yaklaşımla söylersek; Sümerler, Asurlar.Eıj 1er, Kadim ve Modern Çin, Japonya, Grekler, Hint, Mısır, İsrail, Meksika, ]$. parta, İran, Roma, Bizans, Çarlık Rusyası, Süryanî’ler, Polinezya, vb, var Ama bilimce; konuyu, anaçizilerinde izlemenin daha doğru olacağını düşünü, yor ve öyle yapıyoruz.
ANTROPOLOJÎ’NİN BABASI L. H. MORGAN’A GÖRE;
“BAŞLANGIÇTAKİ AHİLİK: KARDEŞLİK”
Levvis Henry Morgan’ın ana eseri, bilindiği gibi, “Eski Toplum”, orijinal adı; “Ancient Society”. Bu eseri Türkçe’ye kazandman değerli bil-gin. Sayın Unsal Oskay’a da, yaklaşık o üstün değerde pekçok eseri yayınlayan Payel Yayınları kurucusu ve yöneticisi değerli arkadaşım Ahmet Öz-tüık’e de teşekkür ediyoruz.
Morgan’m elimizdeki ana eseri, “Eski Toplum” iki ciltten meydana geliyor. İki cildin tamamı, dört kısma ayrılıyor. Her kısmın içinde, o kısmın bölümleri var. Birinci kısnun başlığı şöyle: “Buluşlar ve Keşiûer Aracılığı ile İnsan Aklının Gelişmesi”. Bu kısım, üç bölümden oluşuyor. 1. Bölüm’ünbaşb-ğı: “Etnik Dönemler”. “Vahşet: Yabanıllık”, “Barbarlık” ve “Uygarbk’îan meydana gelen bu dönemler, genel kültürümüz bakımından, hepimiz için son derece önemli.
ikinci kısmın başlığı: “Yönetim Fikrinin Gelişimi”. Bu kısmın nün başlığı da, “Cinsiyet temeline dayanan toplum örgütlenmesi”. Şu uzunca cümleyle başlıyor: “Yönetim ve devlet fikrinin gelişmesi konusunu ele alu-ken, kan yakınhğmı kendisine temel alan soy (gens) örgütlenmesi eski toplum için uygun bir çerçeve, uygun bir doku gibi görünürse de, bundan eskisi, bundan eskil olanı da vardır: daha da önce incelenmesi gereken, cinsiyeti temel alan sımflar şeklinde örgütlenmedir”
Fakat, bizim buradaki konumuz bakımından çok daha önemli olan;‘1ıo-kua Soyları” başlıklı 2. bölümdür. Bölümün başlangıcında, genel kültürümüz ve konumuz bakımından son derece önemli açıklamalar yer almaktadu, Bunları, gereğince vermek istiyoruz:
“i yaşam-deneyimleri, insanlık tarihinde, sözcüğün bi-
,/yinızca iki yönetim plam’nın geliştirildiğini göster-de belirli ve sistemli toplum örgütlenmesi biçimi-lam soylara (gentes), fratrilere (Kardeşlik örgütlerine; sg) dayalı olarak kurulmuş bir topluımsal örgütlenmedir. I ’^^sonraoluşmuşu ise, ülke-toprağt ve mülkiyete dayalı olarak
örgütlenmedir.
/ yönetimin (govemment) kişilerle onların soy ve kabileleriyle aracılığıyla ilgilendiği soy’sal (gentile) bir toplum yapısı oluştu-"" L Bu ilişkiki'tamamen kişiseldir. İkincisinde ise, devletin kişilerle ''‘^'üHe-ıoprağıyla (kasaba, il ve eyaletiyle) bağları aracılığıyla ilişki kur-'jıjfsiyasal toplum oluşturulmuştur (..). Bu iki plan arasında temel nite-^jjıirfaıl vardır. Biri eski topluma, diğeri ise modern topluma aittir, jjjâıgütlenmesi, insanlığın en eski, en uzun ömürlü ve en yaygın kurum-birini oluşturmuştur. Asya, Avrupa, Afrika ve Avustralya’daki eski .#() ınplum yönetimi hakkında hemen hemen evrensel bir plan örneği jijjmııaitadır. Bu plan, toplumun örgütlenmekte ve bir birim haline gel-yiifyararlandığı bir araç olmuştur(..).
ûtisoyfratri (Morgan’ın eserinde pek sık olarak belirttiği gibi; Kardeş-lâjülB; sg) ve kabilesi, Roma soy, curia (kuria) ve kabilesi ile Amerikan dibim soy, fratri ve kabilesi (tribüsü) arasında benzerlikler bulunmaktandım şekilde, İrlanda toplumundaki sept, İskoç toplumundaki kiân, Ama-uttoplumundaki phrara, Sanskritlerdeki ganas, ve örnekleri uzatmamak için ffllaadlannı veremeyeceğimiz diğer birçoklan. Amerikan Kmlderililerin-ü'fo|unJulda klân denilen soyların aynıdır. Bildiğimiz kadarıyla, bu örgüt-kne bütün latalardaki eski dünyada görülmüş, uygarlaşan kabilelerde de ya-iilılaâdönemine kadar varlığım sürdürmüştür (..).
Latince, Grekçe ve Sanskritçedeki gens, genos ve ganas terimleri hep aynı ,«ı, aynı kan yakınlığı ilişkisini ifade etmektedir. Bu terimlerin hepsinde de gpo, gignomai ve ganamai denen ve aynı kökenden gelmiş olmayı ifade «kıt bir öğe bulunmakta; hepsi de belirli bir soyun üyelerinin yakın sayılabi-fekbir ortak atadan geldiğini anlatmak amacını taşımaktadır. Soy, bu neden-bym ortak atadan gelen, belirli bir soy topluluğu adı ile diğerlerinden ayrı-Imvearalanndakan bağı olan bir yakınlar topluluğudur. Soyda, sadece bu tür a)Bisoygelimlilerin (döllerin) bir yarım fratrisi bulunur.sigorta
