sigorta ile insan ahilik kosunu
'eşöyle devam ediyor; “Amerikan yerli kabilelerinin çoğunda fratriö ' jmiunnıakıadır{..). Örekleri ve Romalıları iyi anlamak için, Kızılderili-‘*/|„öaki fratri örgütünü bilmek gerekmektedir (..). jjjeca-İrokua kabilelerindeki sekiz soy, iki fratri içinde, şu şekilde
I) joylar-1. Ayı, 2. Kurt, 3. Kunduz, 4. Su Kaplumbağası.
jjyiar- 5. Geyik, 6. Çulluk, 7. Balıkçıl, 8. Şahin.
(lylarise, kuzen soylar sayılmaktadır. Mertebe, karakter ve ayncahklan yö-liiıden hepsi eşittirler (..).
Anlaşılıyor ki, Ğatrinm doğal temeli, fratriyi oluşturan soylar arasındaki ıtahahk bağlandır. Soylardaki üyelerin sayısı artınca ortaya çıkan alt-bölün-Kİerden sonra, bu yeni soylan, hepsini ilgilendiren ortak amaçlar için bir çatallında toplayabilecek bir üst örgüte gereksinme duyulmuşturf..).
Fratri örgütünün, eski toplumun toplumsal sisteminin bir parçası olarak na-oluştuğunu, bu basit oluşumun yol ve yöntemini bilmek önem taşımaktadır. {»oluşumda soylardan birinin üye sayısı artınca, üyeler kısım kısım olup ay-nverlerde oturmaya başlamışlar ve bundan da aynimalar ortaya çıkmıştır. Ay-nlma sonucu ortaya çıkan yeni bölümler kendilerine yeni adlar almışlardır. .Iraaeski günlerdeki birlik ve beraberlikleri sürmüş; bu ise, soylarm fratri ça-ûsıaJönda yeniden örgütlenmelerinde temel olmuştur.
Aynı şekilde Cayuga-îrokua’larda iki fratri içinde sekiz soy vardır. Fakat hu soylar kendi aralarında eşit bölünmemişlerdir. Durumları şöyledir: (..).
ourada da fratrilerin oluşumu Seneca’lardakinden farklı bir görünüM^ i Birinci fratrideki soylardan üçü her birinde aynıdır. Fakat Ayı fratriye aktarılmıştır ve bugün Geyik soyu ile bir arada bulunmakladır’’ Morgan; soylann, fratrilerin, kabilelerin, birbirleriyle ilişkilerini incel yi ve açıklamalarda bulunmayı sürdürmektedir. Yer ve konu bakımından i üzülerek buraya alamadığımız bu incelemeler, insanlığın en masum ' ğuna, çok uzak geçmişine, paha biçilmez aydınlıklar getirmektedir. | Marks ve Engels’i bile etkilemiş olan büyük araştırmacının; temel| Kızılderili toplumlanna dayanan Fratri araştırmasını inceledikçe; neresinde olursa olsun, Ahi zaviyesinden yüzlerce, hattâ binlerce yıl ' Fratri’nin, bu, en eski “Kardeşlik: Ahi Örgütü”nün; çok büyük insancıl ûst|| ' lükleri; elle tutulurca gözler önüne serilmektedir. |
Yukarıda, biraz acele ederek; Ahi zaviyesinin olumlu niteliklerinin bjj güçlükle “Kazanılmış”; buna karşılık, Fratri’nin olumlu niteliklerinin ise,Dj. ğal olarak, “Verilmiş” olduğunu söylemiştik. Morgan’ın incelemeleri bunuso. mut olarak göstermektedir. |
Bu arada somut olarak görülen bir yan da; Fratri’nin, Ahi Zaviyesi gibi,jj. radan buradan, gönlü öyle aktığı için gelip toplanmış insanlardan oluşan; ft. terojen değil; belli çok uzak, artık bilinmeyen, farz edilen bir Ata’dan geia, çok büyük bir Akrabalık olarak. Homojen bir topluluk olduğudur. Buradj “Ahilik: Kardeşlik Örgütü”; yüz ya da çok çok, bin kişinin bir araya gelmesij. den oluşmuyor; Fratri, o sayılan fersah fersah aşıyor.
Şimdi ister istemez; yukarıdaki bölümlerde oldukça söz ettiğimiz ve aı;i. ladığımız, İ. S. 13. yüzyılda yazılan, “Tuhfat-al Vasaya” ve ilk Türkçe Füfc. vetname olan Çobanoğlu Burgazî Fütüvvetnamesi gibi eserleri ve Fütüvvetvt Ahiliğin “Anayasa”ları durumundaki bu eserlerde; Yol’un, ilkelerin ne lalı bozulmuş, yitirilmiş olduğu konusundaki açıklamalan; o yazarlan çok dalc iyi anlayarak anımsıyoruz.
İnsanlığın başlangıçta; Doğruluğu, Yiğitliği, Kardeşliği, Cömeıtliğ, fe Erdemi çok daha büyük boyutlarda yaşadığını sonraki filozoflardan, yazaıb dan, onların eserlerinden çok okumuştuk, ama şimdi, doğrudan; Eski dwt dan. Yeni dünyaya; tarihteki yaygın örnekleri ve aradaki büyük farkı da alt layarak görüyoruz.
Morgan’ın almadan geçemediğimiz bir açıklaması da şöyle; “İrokmakalt İçlerinde toplam otuz sekiz soy; dört kabilede ise sekiz fratri bulunmaMı Amaç ve işlevleri bakımından İrokua fratrisiıün. Öreklerdeki fratri ve: levleri hakkındaki bilgilerimiz az ise de, Grekfratrisinden vebüdiğimizbii
237- L H. Morgan, 1986, 1. Cilt. s. 209-213
ilelerindeki fratıiden daha geri olduğu anlaşılmaktadır. Roma fûöi«'‘®yglVatrisini karşılaştırmak için iki etnik dönem geriye ve çok koşullara dönmemiz gerekmektedir. Farklılık, türsel bir ^ıl;ilerlemenin derecesiyle ilgili bir farklılıktır. Çünkü, her iki top-kaynaklanmış ve her ikisince de çok uzun dönem-toplunısal sistemin bir parçası olarak muhafaza edilmiş kurum ve aynı olduğunu görmekteyiz
lar arasında fratri kısmen toplumsal, kısmen de dinsel amaçlar için '’^^lı^uştur. Görev ve işleyişini tam olarak anlayabilmek için, en iyisi, uy-jiardan örnekler vermek olacaktır Fratri örgülü, başka birçok etkin-de kendini hissettirmektedir. Kabile kurulu toplantılannda, her frat-ve reisleri düşsel bir kurul-ateşine göre, birbirleriyle karşı karşı-jgelecek hiçimde oturmakta; kuruldaki oturumlara başkanlık eden kişi iki ta-t)U kimselere fratrilerinin temsilcileri olarak hitap etmektedir. Burada-jjijlerin yönetilmesinde buna benzer formaliteler yönetici Kızıl Adam’a bir jjftenı kazandırmaktadır!..).
fıatri, soy’larm sachem ve reislerinin seçimiyle de dolaysız ilgilidir ve bu jfçimlerde olumlu ya da olumsuz oy kullanma yetkisi vardır (..).
Hersülâlenin topluluğunun, ya da deyişimiz yerinde olacaksa, herfratrinin )Hi bir askerî örgütü, ayrı bir giyim biçimi ve sancağı olmuş; bu fratrilerin ba-jıuiagenel nitelikte askerî komutan sayabileceğimiz biri bulunmuştur. Savaş-taberfratrinin ayrı bir birlik olarak katıldığı anlaşılmaktadır. Fratri ve kabileleri temel birim alan ordu örgütlenmesi Homeros çağı Greklerince de bilin-BKkleydi. Nitekim, Nestor, ‘birlikleri fratri fratri, kabile kabile örgütlemesi, lioyiecefratrinin fratriyi, kabilenin kabileyi desteklemesi’ için Agamemnon’a öneride bulunmuştur (Üyada, ii,
Kural olarak, içinden diğer soyların oluştuğu en eski soyun adı bilinmemektedir. Fakat fratri daima bu ilk soyun adını taşımakladır. Nedeni ise, Grek-lode de olduğu gibi, fratrinin yönetsel bir örgütten çok, toplumsal ve dinsel bir örgüt olması; dışsal yönden, toplumun yönetilmesi için temel derecede önem taşıyan soy ya da kabile örgütü kadar önemli olmamasıdır. Atinalılann oniki Ğatrisi içinde tarihten adım bilebildiğimiz sadece biridir. İrokua’larda htri örgütlerinin ayrı adları olmamış; sadece kardeşlik topluluğu olarak ad-landınlmışlardır (..).
Fralride üyeler arası evlenme yasaktır. Bu durum, her fralrideki soyların eski ve ortak bir soy’dan gelmiş olduklarını göstennekledir (..). Köy yerleşmesine geçmiş Kızılderililerde .soylar ve kabileler daha kalabalıktır. Bu nedenle, fratri bunlarda daha gelişmiş, daha bir önem kazanmıştır. Bir kurum olarak bugün de eskil biçimini korumakta; fakat, Grek ve Romalılardaki temel
işte bu noktada, Amerika kıtasındaki yerlilerde eski toplum, u bütün organik dizilerinin; başlıca, soy, fratri, kabile ve konfederasy”"''% terinin tam bir canlılıkla yer aldıklarını söyleyebiliriz. İleride daha çor"'®’ zengin kanıtlar bulunduğunda ise, soy’a dayanan toplumsal örgütle minin, bir zamanlar bütün kıt’alarda evrensel bir nitelik taşıdığı da s " bilecektir” (238)_
Burada, L. H. Morgan’m, “Gelişme düzeyi ilerledikçe, fratri dah
sel işlerle ilgilenir olmuştur” şeklindeki açıklaması üzerinde kısaca d istiyoruz. Bu son derece doğal ve fratri lehine bir gelişmedir. ÇünkT!? söylediğimiz gibi, din, eski çağlann ideolojisi idi. “Gelişme düzeyi ilerledi fratrinin daha çok dinsel işlerle ilgilenmesi”, ideolojik, yön sorunu ile iigj^ mesi; sadece, toplumdaki öneminin daha çok anlaşılması ve artması; toji açıkça, daha
MORGAN; BAŞKA TOPLULUKLARDA DA FRATRİ’Yİ: KARDEŞLİĞİ (AHİLİĞİ) ANLATIYOR
L. H. Morgan’ın; “Eski Toplum” adlı anıtsal eserinin 2. Cildindeki Kısmın, 15. Bölüm’ünün başlığı şöyle; “İnsanlığın Diğer Kabileled,. de Soylar”. Hemen anımsatalım ki Morgan için; Soy, Soy örgütlenmesi; Sj, i ile birlikte, Fratri, Kabile ve Konfederasyon örgütlenmesidir. Biz burada; hj. i nunun öncelikle, Fratri: Kardeşlik bölümü ile ilgilendiğimiz için, esas olank : sadece bu bölüm üzerinde duracağız. Bölüm şöyle başlıyor:
“Soylar, fratriler ve kabileler biçimindeki toplumsal örgütlenmeyi hem eskil hem de daha yakın dönemdeki durumu itibariyle inceledikten sonra, s®, özellikle, sistemin temeli olan soy örgütlenmesinin insan toplumlannda ne derece yaygın olduğunu incelemeye gelmiş bulunuyor.
Aryen aileden olan Kelt’lerde ve İskoçya’da klan, İrlanda’da ise sepi peklindeki soy örgütlenmesi, Hindistan’daki Aryen topluluk bir yana buakıkık olursa, dünyanın bütün aryen topluluklarından en uzun süreni olmuşturU Yaşadığı dönemi iyi canlandıran Waverley, klan yaşayışının yarattığı çarp kişilikleri ve özellikleri uzun uzun anlatmıştır. Evan Dhu, Torquil,Robte| ve niceleri bireyin kişiliğini biçimlendiren soy topluluklanmn etkinliğimjöi teren akla ilk gelen örneklerdir. Anlattığı öykülerin akışı içinde Sirltte Scott bu kişilikleri bazı bakımlardan abartmış olsa bile, temelde belli bit Jü çeğe dayandıkları da unutulmamalıdır
Öykülerin anlattığı kardeşlik, kan davası, soy’ların kendi bölgelerineate sokmamaları, topraklarını ortaklaşa işlemeleri, klan üyelerinin reislerine'; klan üyelerinin birbirlerine bağlılıkları soy toplumunun en temel ve en jes^sigorta
